Gai xương là sự mở mang thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai cột sống tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song-co

Có 3 lý do chính dẫn tới gai xương:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này thường gặp trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn tới mất kết cấu và chức năng thường nhật của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một nguyên nhân gây lên gai xương do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và khép canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.

>> Nguyên nhân bệnh gút bạn nên biết ngay

2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để tu sửa nơi bị tổn thương sẽ dẫn tới sự hình thành gai xương. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống kinh niên: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao sút dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở thành thô ráp, sần và sau cùng hai bề mặt xương xúc tiếp, cọ sát lên nhau. Đến khi này, cơ thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng thành quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai cột sống. Do đó, có thể nói gai cột sống là một đáp ứng thiên nhiên của thân đối với phản ứng viêm.

Vả lại một số bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn tới gai xương.
Như vậy “gai” là hình ảnh x.Quang, hệ quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Phần lớn gai xương xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ tâm thần.
Triệu chứng phổ biến khiến người bệnh phải đi khám là đau điếng lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có những thời điểm làm giới hạn vận động ở cổ, vai, lưng dưới. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khai phá có “gai”. Thật ra đây là sự khai phá tự dưng vì bệnh nhân đau được gây ra bởi quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau nhức ở lưng, ngược lại có nhũng trường hợp bệnh nhân đau lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được bác sĩ chẩn đoán gai xương, một số bệnh nhân thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tế không hề có chỉ định và không có khả năng “mổ cắt gai xương”. Việc chữa trị bệnh “gai xương” (thực chất là chữa trị đau ê ẩm vùng lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường dùng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Có những lúc người ta sử dụng một vài thiết bị nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.

>> Triệu chứng và biểu hiện của bệnh gút

Các cách thức chữa trị hỗ trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng cử động ở một số cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục đều đặn. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một cân nặng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân thể. Yoga cũng là một cách thức giúp giảm trọng lượng thân lên phần đốt sống bệnh, đồng thời làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Bệnh nhân phải bảo đảm cân nặng cơ thể vừa phải, tránh tăng trọng quá nhiều. Về chế độ ăn, một vài nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp cơ thể tái hấp thu một phần canxi vào huyết.
Phẫu thuật được đặt ra khi có sự vôi hóa phần nhiều các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây áp bức các rễ thần kinh. Tuy thế, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai cột sống có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.